آب و امنیت ملی

خلاصه مطالعات اقتصادی

هفتاد درصد آب جهان در کشاورزی مصرف میشود بیست درصد در صنعت و ده درصد آن در مصارف خانگی استفاده میگردد و در کشورهای صنعتی و توسعه یافته مانند بلژیک هشتاد درصد آب توسط بخش صنعت استفاده میگردد .مصرف آب تصفیه شده در طول 50 سال گذشته سه برابر شده است و سالیانه 64تریلیون لیتر به مصرف قبلی افزوده میشود.

جمعیت جهان سالیانه هشتاد میلیون نفر اضافه میشود و این جمعیت آب بیشتر نیاز دارد تولید سوختهای زیستی در طول سالهای گذشته افزایش یافته است و افزایش تولید سوخت پاک زیستی باعث افزایش مصرف آب گردیده است، تولید هر یک لیتر سوخت پاک زیستی تا چهار هزار لیتر آب نیاز دارد. از سوی دیگر بیش از هشتاد درصد بیماری کشورهای در حال توسعه از طریق آب ایجاد میشود که هر سال بیش از 3 میلیون کودک به دلیل آلودگی آب میمیرند، بعنوان مثال هر روز 5 هزار کودک به خاطر بیماری Diarrhoea که علت آب است میمیرند. (1)

در نشست جهانی آب -2014 2016 هزینه نوسازی زیر ساختهای تامین آب در کشورهای در حال توسعه 1/3 تریلیون دلار بر آورد شده است یک مطالعه نشان داده است که تا سال 2015 باید 772 میلیارد دلار هر سال در کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی باید در حوزه فاضلاب سرمایه گذاری شود هنوز 783 میلیون نفر در کره زمین به آب تصفیه شده دسترسی ندارند و حدود 2/5 میلیارد نفر سیستم فاضلاب ندارند (2)

اکثر زیر ساخت آب که بخش عمده آب خطوط انتقال آب است فرسوده و قدیمی است و در بعضی شبکه های آبرسانی اتلاف آب تا سقف %40 میرسد امنیت آب بسیار مهم است یک میلیارد جمعیت کره زمین آب آشامیدنی تصفیه شده ندارند و 2/5 میلیارد نفر سیستم فاضلاب ندارند. فقط در شهر سائو پائولو برزیل بیست میلیون نفر برای ماههای آینده شان امیدی به تامین آب کافی و مناسب ندارند. جمعیتی که خطر سیل آنها را تهدید میکنداز 1/2 میلیارد نفر فعلی تا سال 2050 به حدود 1/6 میلیارد نفر در سال 2050 خواهد رسید که شامل بیست درصد جمعیت کره زمین میشوند. طبق یک بر آورد اقتصادی ارزش اقتصادی دارائیهائی که عدم امنیت آب انها را تهدید میکند تا سال 2050 به رقمی حدود 45 تریلیون دلار بالغ خواهد شد که از سال 2010 بیش از 340 % درصد افزایش خواهد یافت، سوال این است آیا میتوان امنیت آب را تامین کرد و به بحرانی که در پیش است پایان داد؟ (3)

طبق چشم انداز سازمان همکاریهای اقتصادی تا سال 2050 حدود چهار میلیارد نفر در نزدیکی رودخانه ها زندگی پر از استرسی را خواهند داشت، آلودگی نیتروژن در فاضلابها بیش از 180 % خواهد بود که در همین دوره نیاز به آب %55 افزایش خواهد داشت. این پدیده بیش از یک جنگ جهانی بشریت را تهدید میکند و خسارات آن از بمبهای شیمیائی بیشتر و کشنده تر است. بعنوان مثال شبکه آبرسانی حومه شهرهای انگلیس یکصد سال قدمت دارد.

تا سال 2050 کشورهای همکاری اقتصادی نیاز به 7/6 تریلیون دلارسرمایه گذاری تامین آب بهداشتی دارند که این رقم نیاز به سه برابر سرمایه گذاری در تامین زیر ساختهای مورد نیاز تا سال 2030 را دارد. هدر رفت آب در بعضی شهرهای کشورهای همکاری اقتصادی تا بیش از 45 % میرسد که این امر به معنی اتلاف و هدر رفت انرژی، پول و آب است. در سال 2013 سرمایه گذاران جهان 87 تریلیون دلار دارائی داشته اند که علاقه این افراد به سرمایه گذاری در حوزه زیر ساخت روز به افزایش است.4

طبق آمار جمع آوری شده توسط موسسه تحقیقاتی مکینزی از منابع بین المللی مانند سازمان همکاریهای اقتصادی و آژانس بین المللی انرژی و بانک جهانی و سازمان ملل، تا سال 2030جهان نیاز به 67 تریلیون دلار سرمایه گذاری دارد تا بتواند زیر ساختهای مانند حمل و نقل و اب و برق را نوسازی و بهینه سازی و براساس رشد جمعیت آن را توسعه دهد.5

طبق آمار منتشر شده آژانس بین المللی انرژی در سال 2014 جهان برای تامین نیاز مصرف انرژی تا سال 2035 نیاز به 48 تریلیون دلار سرمایه گذاری دارد. آمار قبلی که در سال 2003 منتشر شده بود پیش بینی کرده بود 16 تریلیون دلار باید سرمایه گذاری انجام شود 6

طبق آمار منتشر شده موسسات جهانی مانند UNEP FAO, IEA, OECD, جهان تا سال 2030 برای ادامه کسب و کار نیاز به یکصد تریلیون دلار سرمایه گذاری دارد و برای کاهش فقط دو درجه گرمای هوای کره زمین تا سال 2030 باید 114 تریلیون دلار سرمایه گذاری انجام شود 7

هفتاد درصد سطح کره زمین را آب پوشانیده است و انسان برای زنده ماندن فقط از %2 این آب میتواند استفاده کند آب چهار و نیم میلیارد سال پیش روی زمین تشکیل شده است در حالی که انسان 60 هزار سال قبل به وجود آمده است. در ابتدای قرن نوزده فقط یک میلیارد جمعیت وجود داشت در حالی که اکنون هفت میلیارد جمعیت زمین است سالیانه 2/1 تریلیون متر مکعب معادل 2100 تریلیون لیتر آب در جهان مصرف میشود. اگر بخواهیم مصرف آب را با سوخت مقایسه کنیم هر ثانیه 17 میلیون گالن آب در مقابل 41 هزار گالن سوخت در جهان مصرف میشود. برای حد اقل نیازهای بهداشتی روزانه یکصد لیتر مصرف آب به ازای هر نفر است. علاوه بر آن سالیانه 730 متر مکعب آب برای کشاورزی صنعت و انرژی هر نفر به صورت سرانه نیاز دارند. در جمع به ازای هر نفر از جمعیت کره زمین 766 متر مکعب آب در سال نیاز است. برای جمعیت هفت میلیارد نفری کره زمین ما نیاز داریم 5/3 تریلیون متر مکعب آب مصرف کنیم در حالی که مصرف آب در جهان 2/1 تریلیون متر مکعب است طبق آمارهای بر آورد شده مصرف سرانه در بعضی کشورها بسیار بیشتر از این است. بعنوان مثال مصرف سرانه آب در کشورهای آمریکای شمالی 1280 متر مکعب به ازای هر نفر 694 متر مکعب به ازای هر نفر در اروپا و استرالیا و 535 متر مکعب در آسیا، 311 متر مکعب در آمریکای جنوبی و 186 متر مکعب در کشورهای آفریقائی هم اکنون در تمامی جهان 11 هزار واحد آب شیرین کن وجود دارند که بخش عمده آنها در خاورمیانه نصب شده و 1200 واحد در آمریکا است که نشان از جوان بودن این صنعت و پتانسیل رشد آن دارد اما با وجودی که عمر خطوط لوله و انتقال آب در لندن به یکصد سال میرسد. طول عمر خطوط لوله در آمریکا 43 سال بوده و مقدار هدر رفت آب %20 بر آورد شده که این هدر رفت در بعضی شهرهای اروپا تا %45 میرسد.

بازار جهانی آب

70 از کل آب قابل مصرف جهان توسط بخش کشاورزی برای آبیاری استفاده میشود. %22 باقیمانده برای مصرف صنعتی و تنها%8 برای مصارف خانگی مورد استفاده قرار میگیرد. که این مصرف تا سال2030 تا میزان %40 افزایش خواهد داشت. براساس اعلام موسسه Scott Montgomery Janney تا سال 2030 زیر ساختهای تامین آب جهان به 11/7 تریلیون دلار سرمایه گذاری نیاز دارد. 8 گزارش جهانی سازمان ملل متحد اعلام میکند که تا سال 2050 شرکتهائی که در منابع آب سرمایه گذاری نکنند ریسک سرمایه گذاری شان بسیار زیاد و سود دهی شان کاهش خواهد داشت. 9

سازمان بین المللی همکاری اقتصادی و توسعه OECD اعلام کرده است که دولتهای جهان تا سال 2030 مبلغ سرسام آور 57 تریلیون دلار سرمایه گذاری خواهند کرد که طبق بر آورد سازمان ملل متحد سهم کشورهای در حال توسعه 2 برابر سهم کشورهای توسعه یافته میباشد. بدین معنی که طبق نظر سازمان ملل متحد برای کاهش ریسک سرمایه گذاری و پیش بینی بحران آب در کشورهای در حال توسعه مانند ایران سالیانه بطور متوسط باید 180 میلیارد دلار سرمایه گذاری مداوم صورت گیرد. بنیاد بین المللی سرس CERES که در ایالت ماساچوست آمریکا قراردارد، 530 سرمایه گذار بین المللی از جمله بانکهای پرایم جهان را که در مجموع دارائیهائی به ارزش 57 تریلیون دلار دارند را گرد هم آورد تا به آنها درباره مدیریت ریسک صنعت آب فرصتها و تهدیدها را یادآوری نماید. 10

بازار جهانی انرژی ، بیودیزل و برق،

بازار انرژی یکی از هفت بازار بزرگ جهان شامل بازار -1 کشاورزی، -2 بازار صنایع غذائی، -3 بازار صنعت خودرو، -4 بازار صنایع شیمیائی، -5 بازار صنعت مخابراتی -6 بازار صنعت داروئی میباشد. که ارزش آن به 5/8 تریلیون دلار در سال بالغ میشود که با رشد سالیانه جمعیت و نیاز مصرف انرژی جهان پیش بینی میشود تا سال 2020 بازار مصرف انرژی جهان به 10/4 تریلیون دلار برسد. از سوی دیگر آژانس بین المللی انرژی در گزارشی که در سال 2012 منتشر گردیده است برای تامین نیاز انرژی جهان و جایگزینی انرژیهای نو و پاک با انرژیهای آلاینده جهان و برای کاهش خطرات ناشی از افزایش دمای کره زمین و بروز طوفانها و سیلابها که بیشترین اثر تخریبی خود را در بخش کشاورزی ایجاد مینماید. جهان نیاز دارد 36 تریلیون دلار تا سال 2050 در انرژیهای پاک سرمایه گذاری نماید. 11

اما بنیاد بین المللی سرس اعلام نموده است که برای اینکه فقط 2 درجه سانتی گراد در دمای کره زمین کاهش ایجاد شود در طول 36 سال آینده نیاز به 44 تریلیون دلار در جایگزینی انرژیهای فسیلی با انرژیهای پاک سرمایه گذاری وجود دارد. که این سرمایه گذاری برای اقتصاد جهانی 71 تریلیون دلار صرفه جوئی میتواند به همراه داشته باشد.12

از آنجائی که انرژیهای پاک از طریق صنعت کشاورزی مانند تولید برق و بیو دیزل از ضایعات کشاورزی، تولید بیو پلاستیک از مواد کشاورزی، تولید سوخت از پرورش جلبکهای دریائی در استخرهای بزرگ مصنوعی و غیره به دست می آید، لذا توسعه صنعت کشاورزی در عرصه تولید انرژی در آینده جهان نقش به سزائی دارد.13

بازار جهانی کشاورزی

بازار جهانی کشاورزی 6.4 تریلیون دلار است.14

بانک جهانی اعلام کرده است کشاورزان آفریقائی تا سال 2030 بازاری به ارزش یک تریلیون دلار ایجاد خواهند کرد. 15

سازمان ملل متحد هشدار داده است که تا سال 2050 جمعیت کره زمین افزایش یافته و 2/5 میلیارد نفر نیاز به غذای بیشتر خواهند داشت. و برای این امر نیاز به سرمایه گذاری در این زمینه وجود دارد. همچنین عدم مدیریت صحیح منابع آب، تخریب منابع طبیعی و افزایش دمای هوا براثر انتشار گازهای گلخانه ای سالیانه 8 تریلیون دلار دارائیهای کشاورزی را تخریب و نابود میکند. 16

بنابر این موسسات مالی جهان برای مدیریت ریسک دارائیهای سرمایه گذاری شده خود ناچار هستند برای جلوگیری از تخریب دارائیهای کشاورزی و کسب سهیم از بازار کشاورزی و تامین نیاز جمعیت جدید جهان سرمایه گذاری های کلانی انجام بدهند.17

بازار جهانی مواد غذائی

در اواخر سال 2012 میلادی بازار جهانی مواد غذائی به 4/2 تریلیون دلار بر آورد گردیده بود که با رشد سالیانه 4.4 % روبرو بوده و تا سال 2017 به رقم 5/3 تریلوین دلار خواهد رسید. در این میان برآورد گردیده است چهارصد میلیارد دلار بازار غذاهای دریائی و شیلات است. 18

باتوجه به اینکه جهان در اینده شاهد رشد جمعیت زیادی خواهد بود، لذا سازمان ملل متحد هشدار داده است که برای تامین نیاز غذائی جمعیت آینده جهان سرمایه گذاری های کافی باید انجام گیرد. همچنین به دلیل کمبود منابع آب در آینده و تخریب دارائیهای بخش کشاورزی توسط عوارض طبیعی مانند سیل، طوفانها، افزایش دمای هوا ، خشکسالی و غیره … در اینده منابع کشاورزی کافی به اندازه امروز برای تامین غذای مورد نیاز مردم جهان در دسترس نخواهد بود.

نتیجه گیری 

اگر به طور متوسط هدر رفت آب را در ایران %40 در نظر بگیریم و مصرف آب در ایران را 255 متر مکعب در سال در نظر بگیریم سالیانه به اندازه تقریبی 8 میلیارد متر مکعب آب به خاطر فرسودگی خطوط لوله هدر میرود. اگر قیمت تمام شده دفتری هر متر مکعب آب را هزار تومان در نظر بگیریم هشت هزار میلیارد تومان آب در کشور سالیانه هدر میرود. و البته اینها قیمت دفتری آب هستند و قیمت بازار بسیار بیشتر از اینها است. اگر همین آب را به اروپا صادر کنیم باتوجه به اینکه قیمت هر متر مکعب آب در کشوری مانند دانمارک 4/3 دلار است سالیانه 35 میلیارد دلار صادرات آب خواهیم داشت که اگر در قالب یارانه بخواهیم بین مردم تقسیم کنیم به هر ایرانی حدود 120 هزار تومان در ماه یارانه میتوان پرداخت. از سوی دیگر فرض بر این بوده که مصرف سرانه آب در کشور 255 متر مکعب است، در حالی که در کشوری مانند آمریکا مصرف سرانه آب 1280 متر مکعب میباشد که اگر مصرف آب ایران بالاتر باشد هدر رفت و اتلاف بودجه و انرژی و آب بسیار بیشتر از این رقمها خواهد بود 19 و 20

در طول جنگ تحمیلی ایران و عراق و در طول هشت سال یک تریلیون دلار و سالیانه 120میلیارد دلار خسارت به طرفین وارد شد در حالی که ایران فقط از محل هزینه های آب و برق و نفت و گاز سالیانه بیش از 120 میلیارد دلار به اقتصاد کشور خسارت وارد میگردد. یعنی جنگ به فرمایش پیامبر اسلام جهاد اصغر تمام شده و جهاد اکبر جهاد با بهره وری و مدیریت منابع کشور است که مانند موریانه از درون نظام را خورده و آن را تهدید میکند. در حالت کلی اعداد و ارقام تقریبی و تخمینی هستند و با مطالعات دقیقتر اعداد و ارقام دقیقتر جهت برنامه ریزی میتواند استخراج و در اختیار برنامه ریزان کشور قرار گیرد.

برنامه پیشنهادی فرهنگ سازی صرفه جوئی سالیانه ده تریلیارد تومان هدر رفت آب

 فاز اول: همایش ملی آب بندها

• کنفرانس ملی آب بندها و صرفه جوئی آب
• نمایشگاه ملی آب بندها و صرفه جوئی آب
• نشریه ملی آب بندها و صرفه جوئی آب
• ساخت فیلم آموزشی با همکاری صدا و سیما با محوریت آب بندها و صرفه جوئی آب
• تهیه و تولید کتاب با محوریت آب بندها و صرفه جوئی آب با مشارکت ناشران و فعالان تحت

نظارت وزارت ارشاد

• تولید بانک اطلاعاتی شرکتهای فعال در حوزه آب بندها و صرفه جوئی آب

فاز دوم:همایش بین المللی آب بند ها و صرفه جوئی آب

• کنفرانس بین المللی آب بندها و صرفه جوئی آب
• نمایشگاه بین المللی آب بندها و صرفه جوئی آب
• نشریه و ژورنال بین المللی آب بندها و صرفه جوئی آب
• ساخت فیلم آموزشی با همکاری شبکه های ماهواره ای درباره آب بندها و صرفه جوئی آب
• تهیه و تولید کتاب با مشارکت ناشران و فعالان بین المللی آب بندها و صرفه جوئی آب
• تولید بانک اطلاعاتی شرکتهای بین المللی فعال در حوزه آب بندها و صرفه جوئی آب

مشارکت کنندگان: از طریق تهیه بانک اطلاعاتی شرکتهای فعال در حوزه زیر و کتاب نمایشگاه بین المللی جهت مشارکت دعوت خواهد شد:

• مجموعه سایتهای اینترنتی پر طرفدار و پر بیننده
• مجموعه انتشاراتی ها و شرکتها و موسسات تبلیغاتی و اطلاع رسانی و شبکه های تلویزیونی
• مجموعه پیمانکاران ساختمانی و وزارت راه و شهرسازی
• مجموعه کشاورزان و وزارت جهاد کشاورزی
• مجموعه دانشگاهها و وزارت علوم و فناوری
• مجموعه شرکتهای وزارت نیرو
• مجموعه شرکتهای وزارت نفت
• بانکها و بیمه ها و شرکتهای سرمایه گذاری
• سازمانهای غیردولتی فعال در حوزه آب بندها و صرفه جوئی آب

منابع و مراجع